سال رونق تولید

کلید حل مشکلات اقتصادی توسعه تولید ملی است

آمایش سرزمین

آمایش سرزمین گزینه ای برای افزایش پایداری توان سرزمینی است

آمایش سرزمین

آمایش سرزمین یک استراتژی برای رسیدن به توسعه ای هرچه عادلانه تر و انسانی تر است

آمایش سرزمین

در نگاه آمایشی پایداری محیط زیست و بازگشت به طبیعت اهمیت خواهد یافت

چكيده
در این گزارش تلاش می شود تا بر مبنای یک روش ارزیابی راهبردی و سريع محیطی، مخاطره رخداد سیل و اندازه ریسک ناشی از آن در محل خروجی حوضه های آبريز بزرگ ایران مورد بررسی قرار گیرد. برای این منظور از تقسیمات واحدهای هیدرولوژیک حوضه های آبریز استفاده شد و بر مبنای هر کدام از حوضه ها (که خود پهنه زهکشی چندین حوضه آبخیز کوهستانی به علاوه مناطق هموار دشت را شامل می شود) خصوصیات طبیعی فیزیکی، زیستی و انسانی آنها ارائه گرديد. در نهایت حجم سیلاب و دبی ويژه سیلاب در جریان رخداد بارش های بحراني و ناهنجار در این حوضه ها برآورد شد. در نهايت اين احجام و دبي هاي محاسبه شده با حجم مخازن سدهاي در دست بهره برداري و دبي سيلاب دوره هاي بازگشت مختلف مقايسه گرديد و نتايج نشان داد كه اولاً حجم مخازن سدهاي بزرگ كشور ممكن است به دليل حجم رسوبگذاري دردوره طولاني بهره برداري، كمتر از مقادير ادعايي باشد. ثانيا ادعاي رخداد بارش هاي بحراني با ايجاد دبي پيك سيلاب دوره بازگشت 1000 ساله در اين حوضه ها تأييد نمي شود.

 
1- مقدمه اي بر تقسیمات هیدرولوژیک ایران
براي انجام تقسیمات هیدرولوژیک ایران معمولا به دستورالعمل و ضوابط تقسیم بندی و کدگذاری حوضه های آبریز و محدوده های مطالعاتی در سطح کشور (نشریه شماره 282-الف سال 1383) و همچنین دستورالعمل تقسیم بندی و کدگذاری حوضه های آبریز و محدوده های مطالعاتی در سطح کشور (نشریه شماره 310 سال 1391) استناد مي گردد که در آنها حوضه های آبریز اصلی و حوضه های فرعی درجه دو و درجه سه وبالاتر در كشور شناسایی شده اند.
بر اين اساس، تقسيم بندي سطح كشور به 6 حوضه آبريز اصلي كه از چند دهه قبل مورد عمل بوده با توجه به تطابق با مشخصات توپوگرافي و ويژگي هاي هيدرولوژيكي كشور، مورد قبول واقع گرديد. تقسيمات شش گانه فوق به شرح نقشه (1-1) شامل حوضه دریای مازندران، حوضه دریای عمان و خلیج فارس، حوضه فلات مرکزی، حوضه دریاچه ارومیه، حوضه مرزی شرق و حوضه قره قوم می باشد. طبق ضوابط دستورالعمل تقسیم بندی و کدگذاری حوضه های آبریز و محدوده های مطالعاتی، 6 حوضه آبريز اصلي و درجه يك كشور به 30 حوضه آبريز درجه دو تقسيم گرديده كه اسامي آنها در جداول (1-1) تا (1-6) و موقعیت آنها در نقشه (1-2) ارائه شده است. این 30 حوضه آبریز هم خود مجموعاً به 632 واحد هیدرولوژیکی دشت تقسیم بندی شده اند.
در گزارش حاضر از داده های GIS مربوط به منطقه بندی 30 واحد هیدرولوژیکی حوضه هاي آبريز درجه دو کشور استفاده می شود که از مرجع دفتر مطالعات پايه منابع آب شركت مديريت منابع آب ايران تدارک دیده شده است.

فایل کامل گزارش همراه با تصاویر و نقشه ها را از اینجا دانلود کنید.

 

 رئیس پژوهشگاه مهندسی بحران‌های طبیعی شاخص‌پژوه تأکید کرد: متأسفانه پس از گذشت روزها از وقوع سیل هنوز تیم‌های علمی دانشگاهی در کنار مسئولان مدیریت بحران نیستند.

از متخصصان در مدیریت سیل استفاده نمی‌شود


امیر محمودزاده در گفتگو با خبرنگار حوزه آموزشی و پژوهشی گروه دانشگاه خبرگزاری آنا، درباره پژوهشی در زمینه سیل اخیر کشور اظهار کرد: سیل یک واقعه مترقبه و پیش‌بینی‌پذیر است به همین دلیل در ماجرای سیل به جای تشکیل مدیریت بحران باید ستاد مدیریت پیشگیری تشکیل می‌شد.

وی افزود: متأسفانه در کشور سیل، غیرمترقبه تلقی می‌شود و در شرایط عادی کسی به آن توجه ندارد و مدیریت ریسک را به‌کار نمی‌گیرد. در صورتی که این بحران از قبل پیش‌بینی شده بود و سازمان هواشناسی هشدارهای لازم را داده بود.

رئیس پژوهشگاه مهندسی بحران‌های طبیعی شاخص‌پژوه ادامه داد: شاخص‌پژوه تنها پژوهشگاه در حوزه بحران‌های طبیعی در کشور است و بارها در رساله‌های دکتری درباره حوادث این چنینی هشدار داده شده بود. این پژوهشگاه ۳۰۰ فارغ‌التحصیل دوره دکتری در رشته مدیریت بحران دارد. متأسفانه به اقدامات این پژوهشگاه توجه نمی‌شود و پژوهش‌های محققان آن با نگاه سیاسی پس زده می‌شود.

محمودزاده تأکید کرد: بارها و بارها در نامه‌های متعدد درباره بحران‌های مختلف به مسئولان ذی‌ربط هشدار دادیم اما دولت نگاه علمی به بحران‌ها ندارند و مدیریت بحران در حالت عادی اصلاً در دستور کار دولت نیست.

وی اضافه کرد: متأسفانه هم‌اکنون در کنار مسئولان مدیریت بحران تیم‌های علمی و دانشگاهی حضور ندارند و هنوز دنبال مقابله با سیل هستند در صورتی که از نظر علمی سیل باید مدیریت شود.

رئیس پژوهشگاه مهندسی بحران‌های طبیعی شاخص‌پژوه بیان کرد: پیش‌بینی می‌شود که در هفته پیش رو چالش‌های مهم دیگری در انتظار مردم خوزستان و شهر اهواز باشد که باید برای آنها چاره اساسی و علمی اندیشیده شود. باید مدل‌های تخلیه اضطراری شهر اهواز پیاده‌سازی شود. باید برای مترو و فاضلاب شهر اهواز برنامه‌ریزی شود. طغیان کار یکی از خطرهای مهم در این هفته است که باید با برنامه و به صورت علمی مدیریت شود. باید آموزش‌های همگانی به مردم در اولویت قرار داده شود و درباره سرریزشدن سدها به مردم هشدار جدی داده شود.

محمودزاده تصریح کرد: سیلاب حتی اگر در هفته پیش‌ِ رو مدیریت شود، باید در ماه‌های آینده نیز به آن توجه شود چراکه این خطر تا ماه‌ها ادامه دارد و باید پژوهش‌های اساسی و برنامه‌ریزی‌های کاربردی در این زمینه صورت گیرد.

دکتر امیر محمودزاده، دکتر محمدرضا منصوری دانشور
انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار، پژوهشکده اقلیم شناسی و مخاطرات طبیعی پژوهشگاه شاخص پژوه

مقدمه

با توجه به وضعیت بحرانی سیلاب در کشور که ناشی از ورود سامانه های بارشی متعدد در نیمه نخست فروردین 1398 است، ضرورت دارد رصد و پایش سامانه های بارشی و سیلاب های احتمالی در چند هفته بعدی فروردین ماه نیز توسط متخصصان و حتی عموم مردم مورد توجه باشد. بررسی های اولیه و پیش بینی شبکه های بین المللی اقلیمی نشان دهنده ورود سامانه های بارشی جدید و ادامه دار بودن بارش های غیرنرمال حتی تا پایان اردیبهشت ماه 1398 است. در این گزارش کوتاه به معرفی الگوی پیش یابی بارش تجمعی بر روی کشور ایران بر مبنای مدل مرکز اروپایی (ECMWF) اقدام می شود.

الگوهای پیش یابی

هدف از این گزارش بررسی الگوی پیش یابی بارش تجمعی (Accumulated Total Precipitation) بر روی کشور ایران است. برای این منظور از مدل های پیش بینی 10 روزه که به صورت برخط توسط سایت https://weather.us در دسترس عموم قرار دارد استفاده گردید. در بخش مدل های پیش بینی، به اجرای مدل پیش یابی ECMWF (European Centre for Medium-Range Weather Forecasts) اقدام شد. داده های بارش تجمعی در بازه 10 روزه از 9 آوریل 2019 تا 18 آوریل 2019 نشان دهنده وقوع بارش های سیلابی با الگوی تجمعی حدود 100 میلیمتر (4 اینچ) است که با بیشترین شدت در خراسان رضوی و جنوبی، کرمان، هرمزگان و ارتفاعات خوزستان پیش بینی می شود (شکل 1).
همچنین بررسی الگوهای چرخندگی نقشه های ارتفاع ژئوپتانسیل سطح 500 هکتوپاسکال بر طبق خروجی مدل پیش بینی اقلیمی مرکز مطالعات COLA وابسته به داده هایNCEP  سازمان NOAA  انجام شد که به صورت بر خط توسط سایت http://wxmaps.org در دسترس عموم قرار دارد. این بررسی نشان داد که در طی چند روز آینده (روزهای 13 تا 15 آوریل 2019) فلات ایران شاهد استقرار یک سامانه اتمسفری از نوع سردچال بریده (Cut-off Low) خواهد بود که مرکز کم ارتفاع آن با منحنی بسته 560 تا 565 دکامتر بر روی مرکز ایران تشکیل می شود (شکل 2). انتظار می رود بخش عمده بارش های تجمعی الگوهای پیش یابی مدل ECMWF در طی این سه روز تقریبا تمام پهنه ایران خصوصاً شمال شرق را در برگیرد. همچنین چرخندگی سیکلونی یاد شده بارش های سنگین و خسارت های ناشی از سیلاب را در طی روزهای 15 تا 17 آوریل در افغانستان بر جای خواهد گذاشت.
نکته مهم پیش بینی حاضر این است که بخش عمده این بارش ها و سیلاب های احتمالی در مناطقی از ایران رخ خواهد داد که تا کنون از صدمات سیلاب نیمه نخست فروردین در امان بوده اند. لذا مدیریت بحران کشور لازم است آمادگی لازم برای مواجهه با این موج بارشی و تمهیدات لازم برای هدایت صحیح سیلاب در مسیل ها و رودخانه های شرق و شمال شرق کشور را داشته باشد. در همین ارتباط شایسته است هشدارهای لازم به مدیریت سدها در استان خراسان رضوی داده شود.

 جهت دانلود رایگان مقاله همراه با تصاویر و نقشه ها اینجا کلیک کنید.

 دکتر امیر محمود زاده، رئیس انجمن آمایش سرزمین ایران

برخی از مهمترین آموزه های  سیلاب های اخیر در کشور:
1-    لزوم ایجاد وزارت شرایط اضطراری و ادغام سازمان ها و ادارات موثر در امداد و نجات
2-    لزوم آموزش همگانی دائمی در حوزه مدیریت بحران به آحاد مردم مخصوصاً جوانان
3-    پرهیز از رفتار های سیاسی در مباحث مدیریت بحران
4-    لزوم توجه به N.G.O ها و ایجاد سازمانهای مردم نهاد با عملکرد امداد و نجات
5-    لزوم رعایت ضوابط و دستورالعملهای آمایش سرزمین ایران در مکان یابی و احداث ساختمانها
6-    توجه به خریداری لوازم و تجهیزات موثر در مدیریت سیلاب و امداد و نجات در این مبحث  
7-    نیاز دائمی به تشکیل کارگروه مدیریت سیلاب در وزارت نیرو و وزارت کشور   
8-      لزوم تدوین دستورالعملها و آئین نامه های  تخلیه اضطراری جمعیت از شهر ها
9-    عدم بکارگیری و استفاده از غیر متخصصین در پست های مدیریتی و  اجرائی در حوزه  مدیریت بحران و امداد و نجات
10-     نیاز فوری به استقرار سامانه های پیش بینی  و هشدار سریع با مقیاس های منطقه ای در راستای و پیش بینی و پیشگیری از وقوع سیلاب های مخرب
11-      لزوم توجه به اقتصاد بحران سیل و تشکیل کارگروه های لازم در این حوزه

دانلود کنید

 مقدمه

نیمه نخست فروردین 1398 با ورود سامانه های بارشی متعددی به فلات ایران همراه بود. این سامانه ها که عمدتاً بر بستر تقویت امواج رزبای و پایین افتادن موج ورتکس قطبی شکل گرفتند به طور ناهنجاری در محدوده غربی خاورمیانه با ایجاد بلاکینگ اتمسفری منجر به هدایت اپیزودهایی از توده های مرطوب و گرم دریای سرخ (موسوم به سودانی) و ادغام آن با توده های مرطوب و سرد مدیترانه ای درست بر روی ارتفاعات غرب ایران گردید (شکل 1). یکی از این سامانه ها در طول 4 روز از 30 مارس تا 2 آوریل 2019 به طول انجامید و بارش های بی سابقه ای را به وجود آورد. برای مثال در روز اول آوریل بارش هایی در حدود 120 تا 160 میلیمتر در یک روز برای ایستگاه های بارانسنجی زاگرس مرکزی و شهرهای استان لرستان ثبت گردید. سامانه های بارشی یادشده بیش از 20 استان کشور را درگیر مسائل ناشی از سیلاب کرد. از طرفی باید توجه داشت پیش بینی شبکه های بین المللی اقلیمی نشان دهنده ورود سامانه های بارشی جدید و ادامه دار بودن بارش های غیرنرمال تا پایان اردیبهشت ماه 1398 به ویژه در نیمه شمالی کشور است. در این گزارش کوتاه اثرات محیطی ناشی از مخاطرات این بارش های سهمگین به طور خلاصه یادآوری می شود تا مدیریت بحران کشور در ادامه این بارش ها خود را آماده مسائل دیگری بنماید.

جهت دانلود رایگان مقاله اینجا کلیک کنید.